Home > مولتی مدیا > تصویری > ویدیو: از دارالفنون تا دانشگاه بدیل، تاریخ مختصر نهادهای آموزشی در ایران معاصر

ویدیو: از دارالفنون تا دانشگاه بدیل، تاریخ مختصر نهادهای آموزشی در ایران معاصر

-
امید منتظری
چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷ - May 16, 2018

در وبینار پیش رو امید منتظری، نویسنده و روزنامه‌نگار به تاریخچه تأسیس نهادهای آموزشی در ایران معاصر می‌پردازد. به گفته او، در ایران معاصر وقتی از تاریخ تأسیس نهادهای آموزشی سخن می‌گوییم عملاً به دو نوع آموزش، دو نوع دانش و دو نوع فضاهای تولید دانش ارجاع می‌دهیم: یکی مراکز رسمی تولید دانش یعنی دانشگاه (university) و دومی، دانشگاه بیرون دانشگاه -آنچه او alteruniversity می‌خواند-.

این دومی، یعنی دانشگاه بدیل، در فضاهای بیرون دانشگاه و خارج دایره و نفوذ قدرت دولتی شکل می‌گیرد. در واقع این دانشگاه‌ بیرون دانشگاه، پاسخی است فرهنگی-سیاسی به مدرنیته(با همه امکانات و محدودیت‌هایش). دانش در این فضاهای بدیل با نقد و حقیقت گره می‌خورد. در ایران تفکر انتقادی در چنین فضاهایی است که پا می‌گیرد و امکان نقد دین و دولت و شاه را پیدا می‌کند. همچنین این فضاها گسستی است از وضعیت قبلی. گسستی از فهم  و معرفتی که در دانشگاه‌های رسمی تدریس می‌شود. آموزش در این فضاهای آلترناتیو تولید دانش به ایده‌ها و نام‌ها و شکاف‌هایی می‌پردازد که در نهادهای رسمی تولید دانش به فراموشی سپرده شده: شکاف‌های طبقاتی، تبعیض علیه زنان و… . به گفته امید منتظری، در ایران معاصر این فضاهای آلترناتیو اکثراً به ابتکار نیروهای چپ پاگرفت و در نتیجه در برخی برهه‌ها حساس نیز به تصفیه آنها منجر شد: از جمله انقلاب فرهنگی و یا قتل‌های زنجیره‌ای.

او مثال alteruniversity‌ در ایران را نشریه کاوه تقی ارانی، گفتارهای شریعتی در حسینیه ارشاد،  کلاس‌های کارنامه و کلاس‌های زیرزمینی براهنی در دهه هفتاد شمسی می‌داند.

در مقابل به باور او دانشگاه رسمی، واکنشی است به مدرنیزاسیون و شکست‌های مفتضحانه در جنگ‌ها از روسیه و عقب‌ماندگی.  بدین معنا مسئله اصلی این نهادهای تولید دانش تقویت زیرساخت‌های اقتصادی و پیشرفت‌ها نظامی است. در نتیجه دانش این نهادها با تکنیک و علوم کاربردی گره می‌خورد و معرفت آن، معرفتی قابل انتقال است. پس بیجا نیست نخستین نهاد آموزشی در ایران «دارالفنون» نام می‌گیرد که به‌گفته امید منتظری ترجمه آن به انگلیسی کمک می‌کند تا منطق درونش هرچه بیشتر نمایان شود: House of Technics.

این گفتارِ ویدیویی پیش از آنکه به ابتکار ایران آکادمیا، ضبط و پخش شود، در فوریه ۲۰۱۸، در میزگرد «آزادی علمی و حق تحصیل در ایران» در نمایشگاه کتاب لاهه، به زبان انگلیسی ارائه شده بود.

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.