Home > از «آزادی اندیشه»

روشنفکری، کنشگری، و امکانِ نقد

/
جویا آروین
روشنفکری ایرانی اگر بخواهد به اثربخشیِ درخوری دست یابد باید رهیافتِ «کنشگریِ همگرا» را سرلوحه‌ی کارِ خویش قرار دهد. چنین رهیافتی می‌تواند بسیار سرراست‌تر جامعه‌ را به آن سویی که برای همه‌ی طیف‌های روشنفکری مطلوب است پیش بَرَد.

جلسه سخنرانی آزادی اندیشه: تأملی بر اعتراض‌های اجتماعی اخیر در ایران

/
سخنرانان: کاظم کردوانی، ایمان گنجی، نیره توحیدی، یگانه خویی
«تأملی بر اعتراض‌های اجتماعیِ اخیر در ایران: از دیماه ۹۶ تا دختران خیابان انقلاب»، دومین جلسه سخنرانی بود که انجمن آزادی اندیشه ظرف یکسال گذشته تدارک دیده است.

علم دینی و اقتدار سیاسی

/
حسن یوسفی اشکوری
در این یادداشت به دو نکته به کوتاهی اشاره خواهم کرد: تبیینی از چگونگی و چرایی علم دینی و اثبات لغو بودن چنین مدعایی و دیگر پیوند پروژه علم دینی و دانشگاه اسلامی با قدرت و اقتدار ایدئولوژیک در نظام جمهوری اسلامی است.

زنان و جنسیت در تجربه شوروی

/
نیره توحیدی
یکی از وجوه نوین شوروی حولات رادیکال حقوقی به نفع بهبود موقعیت‌ زنان بود. تحولاتی که به سرعت از سال ۱۹۱۸ آغاز شد و روسیه را در زمینه حقوق زنان به کشوری پیشرو و مترقی در جهان تبدیل کرد.

درس‌های اکتبر

/
خسرو پارسا
دمکراسی صرفاً دموکراسی بورژوائی نیست. حتی نفیِ دموکراسی بورژوائی و صوری‌هم توجیه کننده‌ی ندیدن امکانات هرچند محدود آن و بهره‌برداری از آن نیست.

دولت و جامعه؛ از دولت‌محوری به جامعه‌محوری

/
محمدرضا نیکفر
گرایش به این است که نگاه متوجه دولت باشد یا جامعه، یا هر دو؟ من مورد برجسته‌ای از حوادث دردناک را به خاطر ندارم که در هنگام رویارویی با آن، نگاه متوجه جامعه شده باشد یا متوجه میان‌کنشی دولت و جامعه.

از «آرمان‌شهرِ» افلاطون تا «پایمال‌شهرِ» تهران

/
مسعود اسماعیل‌لو
در تمدن کهن ایران و زبانِ فارسی، ''شار'' و ''شهر'' دو واژه‌ی کهن و باستانی هستند که از دو  واژه‌ی  ''شتر''، ''خشتر''، به معنی ''شاهی کردن'' آمده‌اند، یعنی محل استقرار قدرت و دولتِ پادشاهی و حکومت کردن و اداره کشور.

فروریختن ساختمان پلاسکو، آیینه‌ی وضعِ ما

/
کاظم کردوانی
فاجعه‌ی آتش‌سوزی‌ساختمان پلاسکو نمادی شد چندگانه از واقعیتِ ناهنجارِ امروز کشورمان یا به‌عبارتِ‌دیگر آیینه‌ای شد در بیان وضعِ امروز ما که بسیاری از نارسایی‌ها و فسادهای دستگاه‌های اداری و حکومتی را برملا کرد.

ساختمان پلاسکو و معماری مدرنیته متأخر در ایران

/
علی میرسپاسی
در تهران ۱۳۹۵، پلاسکو به عنوان یک ساختمان ویژگی برجسته‌ای نداشت. صرفاً مجموعه­‌ای بود ‌تجاری با طرحی نه چندان زیبا و در محله‌ای بسیار شلوغ و پر سرو صدا که به حال خود رها شده بود.

نسبت دین و سیاست و حکومت

/
رضا علیجانی
اگر بخواهیم در این باب دقیق‌تر بیندیشیم باید  به جای دوگانه دین و حکومت از سه گانه دین و سیاست و حکومت بحث کنیم. چرا که دین می‌تواند در حوزه عمومی و از جمله حوزه سیاسی  مستقیماً دخالت کند اما در حکومت به طور مستقیم دخالتی نداشته باشد.

‌هما ناطق و تاریخ فرهنگ و علم جدید در ایران

/
سعید پیوندی
آنچه می‌خوانید تلاش کوچکی است برای معرفی بخشی از کارهای هما ناطق. هدف نه نقد که بیشتر شناساندن کارهای تاریخی او و نوعی قدرشناسی است از یک روشنفکر زن و یک پژوهشگر دانشگاهی برجسته.

گیتی‌نگریِ فرهنگی از راه ادبیات، آخوندزاده همچون ره‌نما

/
آرش جودکی
درهم‌آمیختگی دین و دولت تنها می‌توانست کنجکاوی ‌برانگیزد اگر زیانکاری‌اش اکنونِ شهروندان را چنین فرونمی‌بست که آینده را هم فرابسته ببینند. پس دلنگرانی‌ها که این زیانکاری می‌آورد، آنان را از شایستگی این آمیزش در گمان می‌اندازد و گمان‌مند به پرسش وامی‌دارد.

چگونگیِ شکل‌گیریِ علوم اجتماعی در غرب و در ایران

/
گفت‌­وگو کاظم کردوانی با فرهاد خسروخاور
نظام پیش از دوران صنعتی شدن بر این عقیده بود که مدیریت جامعه با خداست، یعنی‌ با قدوسیتی از بالا اداره می­شود و رهبران هم فقط پیروی می­کنند از این خواسته­ خدا در رابطه با مردم. جامعه صنعتی برای اولین بار مسئله‌ای که مطرح کرد این بود که این جامعه شاید بتواند خودش خود را مدیریت کند.

دین علمی و علم دینی

/
حسن یوسفی اشکوری
نظریه‌ مختار نویسنده این است که به­دلایل مختلف تأسیس علمی خاص با عنوان «علم اسلامی» ممتنع است و حداقل تا کنون نظریه‌پردازی‌های مدعیان در ایران در این باب قانع کننده نبوده و نیست و در عمل نیز محقق نشده.

مفهوم میانجی “سعادت”؛ در جدال دین و سیاست

/
رضا بهشتی‌ معز
حقیقت آنست که مفهوم "سعادت" در زمانه ما از آن روی که مشترک‌ِلفظی است نمی‌تواند مورد اتفاقِ‌معنوی هم قرار گیرد، هرچند که می‌تواند همچنان نقطه دیدار دین و حکومت باشد.

عرصه‌ آگونیسم/ مصاحبه با شنتل موفه

/
ترجمه علی عباس بیگی
ساحتِ امر سیاسی در پیوندِ با ساحت تعارضی است که در جوامعِ بشری وجود دارد، و امکانِ همواره حاضر آنتاگونیسم را شکل می‌دهد: آنتاگونیسمی که ریشه‌کن ناشدنی است. این امر بدین معناست که اجماعی بدون حذف- شکلی از اجماع که فراتر از هژمونی، و حاکمیّت است- همواره دسترس‌ناپذیر خواهد بود.

هما ناطق، یک خاطره

/
آذر محلوجیان
از خانم ناطق بجز مقاله‌ها وکتاب‌های تحقیقی، لبخند زیبایش و شهامت اخلاقی روشنفکرانه‌اش برای‌مان باقی مانده است. امیدوارم روزی بتوانم به‌عنوان شاگرد خانم ناطق چنین شهامت اخلاقی را در طرح مسایل مربوط به خودم پیدا کنم.

نمودهایی از سکولارشدن بدنه‌های اصلی جامعه‌ شهری ایران

/
کاظم ایزدی
درهر جامعه‌ای نظام ارزشی کنش‌های فرد اجتماعی را تعریف می‌کند و میان اعضای جامعه پیوند می‌زند و رفتار وکردارشان را نظام می‌بخشند. قصد این نوشتار بررسی این تغییرات و پیآمدهای آن در کشورمان دراین بیش از ۳۵ سال حکومت ولایت مطلقه فقیه است.

مفهوم آزادی در گفتمان نائینی

/
حسن فرشتیان
در گفتمان نائینی، بسان ادبیات سایر آزادیخواهان مذهبی دوران مشروطه، واژه «آزادی» در مفهوم رهایی از یوغ استبداد بکار برده میشد. ولی مخالفان مشروطه، این آزادی را به معنای هرج و مرج و بی بندباری تحریف میکردند.

آزادی اندیشه و مسئله جهت‌یابی

/
محمدرضا نیکفر
تمرکز این مقاله در پی‌جویی معنای آزادی اندیشه بر روی بازگویی و تفسیر نوشته‌ای است از کانت با عنوان «جهت‌یابی در اندیشه به چه معناست؟». این نوشته راهنمایی است برای تفکیک مفهومی میان آزادی اندیشه و آزادی بیان.

دین و سیاست در اندیشه ادموند برک

/
امیر یحیی آیت‌اللهی
برک پیوندی تنگاتنگ و دوسویه میان دین و سیاست برقرار می‌کند تا جایی که مدعی می‌شود که در ذهن مردمان بریتانیا کلیسا و دولت بدون یکدیگر معنایی ندارند. با اینهمه او از استقلال کلیسا در برابر دولت و از اقتدار تعیین‌کننده‌ی دولت در برابر کلیسا پشتیبانی می‌کند.

علوم اجتماعی و تحول آن در ایران

/
کاظم ایزدی 
دراین نوشتار قصد داریم پیدایش وسیرتحول علوم اجتماعیِ درایران و کارکردآن را مورد تأمل و تعمق قرار بدهیم. ببینیم علوم اجتماعی، که درغرب از نیمه ی دوم قرن گذشته شکوفا شده وکاربردهای فراوان پیداکرده است در ایران درچه زمانی و چگونه مطرح شد.